Làm sao để dạy con ngoan mà không dùng hình phạt, đánh mắng?

Để bắt đầu bài viết này, tôi muốn kể về một kỷ niệm buồn mà mỗi lần nghĩ tới vẫn khiến lòng tôi thắt lại. Đó là lần đầu tiên và cũng là lần cuối cùng tôi tát con gái mình. Một ngày đã quá mệt mỏi vì em bé thứ hai đang ốm, tôi phải ru mãi em bé mới lơ mơ ngủ. Con gái đầu của tôi khi ấy khoảng 3 tuổi, đã mè nheo không chịu ngủ trưa và cố tình hét to để khiển em tỉnh giấc.


Khi tôi nghiêm giọng bảo con hãy yên lặng thì vô cùng bất ngờ, con đã nhổ vào mặt tôi! Nếu có thể giữ bình tĩnh, có lẽ tôi vẫn biết đó chỉ là một trò con mới học được, con biết là không nên làm và với tâm lý của một đứa trẻ lên 3, con lại càng muốn làm để thử xem giới hạn của mình ở đâu. Thế nhưng tôi đã để cơn giận chiến thắng và tát con một cái thật đau.


Tôi sẽ không bao giờ quên được vẻ ngỡ ngàng và tổn thương trong ánh mắt của con khi ấy - một em bé 3 tuổi ôm lấy bên má bị đau và nói: "Mẹ yêu con, thế mà..."

Trải nghiệm đó cứ đau đáu trong lòng tôi mãi, gây cho tôi cảm giác tội lỗi và đau khổ tới mức thôi thúc tôi đi tìm câu trả lời: Làm thế nào để kiểm soát cơn giận của mình? Làm thể nào để dạy con hành xử đúng mực mà không cần tới trừng phạt?


Có lẽ đòn roi là cách dễ nhất để khiến một đứa trẻ tuân theo mong muốn của người lớn, bởi theo bản năng sinh tồn, trẻ sẽ lập tức quy phục khi sự an toàn về thể chất của mình bị đe dọa. Thế nhưng liệu bạn muốn con tuân theo yêu cầu của mình vì bị đe dọa, hay muốn giúp con biết đánh giá đúng – sai, phải – trái và lựa chọn hành động đúng mực một cách tự giác? Bạn muốn con mình lớn lên chỉ biết làm theo mệnh lệnh của người khác trong sợ hãi hay trở thành người có trách nhiệm, có chính kiến và sẵn sàng hành động theo những gì mình tin tưởng?


Nếu câu trả lời của bạn nằm ở vế thứ hai, thì hãy lựa chọn kỷ luật tích cực thay vì đòn roi.


Tại sao đòn roi không giúp con hành xử đúng mực?


Trong cuốn “Hiểu để yêu thương”, tác giả Phương Đặng từng viết: “An toàn là nhu cầu cơ bản đầu tiên của một con người. Nếu đe dọa sự an toàn của trẻ, chúng sẽ quy phục ngay tức khắc. Sự quy phục này chỉ là biểu hiện ở bề nổi khiến cha mẹ nghĩ rằng thế là họ đã khuất phục được chúng, và họ đã chiến thắng.”


Đòn roi hay những hình phạt có thể chặn đứng bất cứ hành vi không đúng mực nào của trẻ ngay từ trong trứng nước. Nhưng liệu những trận đòn có mang lại những bài học đúng đắn và tích cực cho trẻ? Câu trả lời chắc chắn là không. Những đứa trẻ khuất phục vì bị đòn sẽ hiểu rằng chân lý luôn thuộc về kẻ mạnh, rằng chỉ cần lớn hơn là có thể đánh người khác, và rằng bố mẹ là người chúng yêu thương và tin tưởng nhất nhưng vẫn có thể làm chúng tổn thương.


Trước khi bạn “ra tay” với con mình, hãy nhớ lại những lần chính bạn bị “ăn đòn” trong quá khứ. Lúc ấy, bạn đâu hiểu ra rằng mình không nên làm vậy vì đó là hành vi không tốt, đâu suy nghĩ xem làm sao kiểm soát bản thân để tránh những hành xử sai trái trong tương lai! Bạn chỉ cảm thấy thật bất công, tức tối hay sợ hãi. Thay vì muốn thay đổi và tránh hành xử sai trái trong tương lai, bạn chỉ muốn tránh bị trừng phạt lần nữa mà thôi.


Vì vậy, những đứa trẻ bị phạt bằng đòn roi sẽ không những càng lặp lại những hành xử sai trái hơn những đứa trẻ khác, mà thậm chí còn có những hành vi tồi tệ hơn như nói dối hay vu vạ cho trẻ khác để tránh bị trừng phạt. Đó cũng là lý do vì sao khi hết nghiên cứu này tới nghiên cứu khác cho thấy:


Những đứa trẻ được dạy bằng đòn roi thường cư xử hung hăng hơn với trẻ khác, nổi loạn nhiều hơn vào tuổi dậy thì, và dễ bị trầm cảm hay có hành vi bạo lực khi trưởng thành.


Kỷ luật tích cực phải bắt nguồn từ lòng tin: không có đứa trẻ hư, chỉ có hành vi chưa đúng mực


Hầu hết chúng ta đều không cần suy nghĩ mà thốt lên: “con hư quá!” ngay khi con có hành vi không đúng. Nếu bạn chỉ buột miệng như thế, lần sau hãy cẩn thận hơn với lời nói của mình. Còn nếu bạn thực sự tin rằng con mình là một đứa trẻ hư hỏng, thì hết cách cứu chữa cho cả bạn và con rồi.


Vậy nếu con không hư thì tại sao con lại có hành động xấu? Đó là vì con còn nhỏ, đang trong quá trình tìm hiểu về bản thân và thế giới. Khi vấp phải một vấn đề không biết phải giải quyết như thế nào, con sẽ phát sinh những hành động không đúng. Chính trong những tình huống này, con cần sự giúp đỡ, định hướng của bố mẹ.


Hãy nhớ lại những lần đi siêu thị, con bạn nằng nặc đòi mua một món đồ chơi mới đắt tiền nhưng bạn không đồng ý vì con đã có nhiều món đồ chơi tương tự ở nhà. Con òa khóc, nhất định không muốn về và thậm chí nằm lăn ra ăn vạ. Nếu nhìn tình huống từ góc độ của con, ta sẽ hiểu rằng con đang có một mong muốn không được đáp ứng. Con cảm thấy buồn, thất vọng và chưa biết phải xử lý cảm xúc đó như thế nào. Con thực sự không cố tình gây khó dễ cho bạn đâu! Chỉ là con không biết cách xử lý cảm xúc của mình và cần bạn ở bên cạnh, đồng cảm và giúp con vượt qua mà thôi.


Sửa mình rồi hãy sửa con: bố mẹ cần tự quan sát và điều tiết cảm xúc của bản thân


Nếu rơi vào tình huống trên, bố mẹ nào cũng có thể nổi cáu. “Đang bao việc phải làm mà nó còn khóc lèo nhèo bên cạnh!” “Nấu món ngon cho nó mất bao công mà nó thử một miếng đã nhè ra!” Thật khó để kiểm soát cảm xúc bực bội của bản thân trước những tình huống như vậy! Nhưng khi nóng giận, ta thường không tỉnh táo – và việc quát tháo hay đánh mắng con chẳng giải quyết được gốc rễ của vấn đề.


Vậy thì lần tới khi con bắt đầu “gây chiến” và bạn cảm nhận được cơn giận của mình đang tới, hãy lập tức:

  • Cố gắng dừng lại mọi phản ứng

  • Đếm đến 10

  • Thở sâu hoặc đi ra ngoài đến khi lấy lại bình tĩnh


Hãy quan sát và ghi nhận cảm xúc của bản thân, chẳng hạn như: “Mình đang giận và xấu hổ vì con khóc ăn vạ giữa siêu thị”. Sau đó, hãy tự nhắc mình con không phải đứa trẻ hư, con không cố tình gây khó dễ cho bố mẹ mà chỉ có hành vi chưa đúng mực và cần bố mẹ giúp đỡ để sửa chữa.


Tìm hiểu lý do của hành vi không đúng mực


Luôn có một ý nghĩa đằng sau hành vi của trẻ.


Tại sao con đánh bạn cùng lớp? Có phải vì con quan sát thấy ai đó cũng trút giận bằng cách tấn công người khác, và có phải vì con đang có gì giận giữ trong lòng?


Vì sao con lèo nhèo? Có phải vì con mệt, đói hay buồn ngủ? Nếu không phải thì con đang muốn gì?


Một hành vi không đúng có thể là dấu hiệu của một nhu cầu nào đó chưa được đáp ứng.

Hãy tìm hiểu bằng cách quan sát và trò chuyện với con, kết nối với con để tìm ra nguyên do. Con sẽ cảm thấy mình được thấu hiểu, tôn trọng và chúng ta sẽ dễ dàng hướng con đến những hành động đúng hơn.


Công thức vàng cho bạn: giới hạn + đồng cảm


Đây là công thức vàng cho các bố mẹ muốn đi theo con đường kỷ luật tích cực. Rất đơn giản, chi cần nhớ: đặt giới hạn rõ ràng và thể hiện sự đồng cảm với con. Bạn có thể xem một ví dụ dễ hiểu trong tình huống cụ thể ở đây.


Đồng cảm với con không có nghĩa là thuận theo mọi mong muốn của con. Bạn là người lớn, bạn mới biết điều gì là tốt nhất và đưa ra quyết định cuối cùng. Hãy đặt ra một giới hạn rõ ràng cho con và kiên định với giới hạn đó, nhưng với một thái độ đồng cảm.


Tiếp tục ví dụ về tình huống con ăn vạ khi ở siêu thị. Bạn hãy bình tĩnh ở bên cạnh, nói với con rằng: “Bố/mẹ biết con rất thích món đồ chơi này. Con buồn vì con không được mang nó về nhà. Nhưng con đã có đủ đồ chơi rồi và chúng ta sẽ không mua thêm nữa. Con cứ khóc đi, bố/mẹ ở đây rồi và bố/mẹ sẽ ôm con nếu con cần.”


Lúc này bạn cần bình tĩnh và kiên nhẫn. Sau khi những cảm xúc choáng ngợp qua đi trong sự đồng cảm của bố mẹ, con sẽ nín. Những lần đầu tiên, con có thể khóc hay ăn vạ mất một lúc. Nhưng hãy cứ đồng cảm và kiên định, rồi con sẽ hiểu rằng giới hạn của bố mẹ là cứng rắn, từ đó tự điều chỉnh hành vi của mình.


Lời kết


Thời mà bố mẹ “thương cho roi cho vọt” đã qua rồi. Thay vì là những “bố hổ, mẹ hổ thét ra lửa”, hãy là những người bạn lớn luôn đồng cảm và sẻ chia, đồng thời đưa ra những giới hạn kiên định để con biết tự giác, biết phân biệt đúng – sai và hành động có trách nhiệm.


Con đường của kỷ luật tích cực không phải dễ dàng. Đi trên con đường này, chúng ta cần rất nhiều sự kiên trì, luyện tập để đối diện và điều tiết những cảm xúc của chính mình. Chúng ta cũng cần cần một cái đầu lạnh để kiên định với những giới hạn, và một trái tim nồng ấm yêu thương để sẵn sàng thông cảm những hành vi chưa đúng mực của con mình.


Thu Thủy,

66 lượt xem0 bình luận

Bài đăng gần đây

Xem tất cả